Enquete-Kommission (z fr. enquête – przesłuchanie, dochodzenie)

Komisje „Enquete” działają od 1969 r. jako instrument wsparcia pracy parlamentów federalnego i krajowych (Bundestagu i landtagów). Do ich zadań należy ocena decyzji podejmowanych przez polityków i administrację publiczną lub sformułowanie wniosków służących rozpoczęciu prac legislacyjnych w ważnych kwestiach społecznych. W przypadku Bundestagu komisje te powołuje się na wniosek jednej czwartej deputowanych. Ich członkowie są mianowani w wyniku porozumienia frakcji parlamentarnych, a w skład komisji wchodzą posłowie oraz eksperci – naukowcy i praktycy. Obie grupy pracują na takich samych zasadach, przysługują im też takie same prawa. Po zakończeniu prac Enquete-Kommission przedstawia Bundestagowi raport końcowy, zazwyczaj w formie zaleceń dotyczących ustawodawstwa. Na podobnych zasadach powołuje się komisje w parlamentach krajów związkowych. Każdej komisji przypisany jest z reguły sekretariat, który koordynuje jej redakcyjne prace oraz współuczestniczy w opracowywaniu dokumentów i publikacji. Oprócz zwyczajnych posiedzeń odbywają się również publiczne i niepubliczne przesłuchania z udziałem ekspertów spoza komisji oraz przedstawicieli ministerstw i urzędów.

Komisja ma dwojaki charakter – analizuje przyczyny i przebieg wydarzeń lub ocenia ich potencjalne skutki. W pierwszym przypadku istotą jej pracy nie jest poszukiwanie odpowiedzialnych za zaistnienie danej sytuacji (to zadanie komisji śledczych), ale przede wszystkim odpowiedź na pytanie, jak doszło do danego zdarzenia, jak zadziałało państwo niemieckie i co można poprawić w przyszłości. W drugim przypadku komisja ma odpowiedzieć na pytanie o wpływ istotnego zjawiska społecznego na Niemcy lub konkretny land. Raporty komisji często przykuwają uwagę mediów i stanowią podstawę do szerszej dyskusji społecznej.

Od 1971 r. powołano łącznie 31 komisji – poniżej przedstawiono, jakimi tematami się one zajmowały (w nawiasach podano czas pracy komisji – od powołania do sprawozdania końcowego lub końcowej debaty w Bundestagu na określony temat):

  • Psychiatria (1971–1975),
  • Reforma konstytucyjna (1973–1978),
  • Zagraniczna polityka kulturalna (1973–1977),
  • Kobieta i społeczeństwo (1973–1981),
  • Nowe technologie informacyjne i komunikacyjne (1981–1983),
  • Protest młodzieży w państwie demokratycznym (1981–1983),
  • Przyszła polityka energetyki jądrowej (1979–1983),
  • Szanse i ryzyka inżynierii genetycznej (1984–1987),
  • Ocena skutków technologii (1984–1989),
  • Zagrożenia AIDS i skuteczne sposoby ich ograniczenia (1987–1993),
  • Reforma strukturalna ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego (1987–1992),
  • Zapobieganie w celu ochrony atmosfery ziemskiej (1987–1990),
  • Przyszła polityka edukacyjna – Edukacja 2000 (1987–1994),
  • Komisja śledcza ds. ochrony atmosfery ziemskiej (1991–1994),
  • Rozliczenie historii i skutków dyktatury SED (1992–1994),
  • Ochrona człowieka i środowiska (1992–1994),
  • Przezwyciężenie skutków dyktatury SED w procesie zjednoczenia Niemiec (1995–1998),
  • Zmiany demograficzne – wyzwania starzejącego się społeczeństwa dla jednostki i polityki (1992–2002),
  • Tzw. sekty i grupy psychiczne (1996–1998),
  • Przyszłość mediów w gospodarce i społeczeństwie (1996–1998),
  • Prawo i etyka nowoczesnej medycyny (2000–2002),
  • Etyka i prawo nowoczesnej medycyny (2003–2005),
  • Globalizacja gospodarki światowej (1999–2002),
  • Przyszłość zaangażowania obywatelskiego (1999–2002),
  • Zrównoważone zaopatrzenie w energię w warunkach globalizacji i liberalizacji (2000–2002),
  • Kultura w Niemczech (2003–2007),
  • Internet i społeczeństwo cyfrowe (2010–2013),
  • Wzrost, dobrobyt, jakość życia – drogi do zrównoważonej gospodarki i postępu społecznego w społecznej gospodarce rynkowej (2010–2013),
  • Sztuczna inteligencja – odpowiedzialność społeczna oraz potencjał gospodarczy, społeczny i ekologiczny (2018–2020),
  • Kształcenie zawodowe w cyfrowym świecie pracy (2018–2021),
  • Wnioski z Afganistanu dla przyszłego zintegrowanego zaangażowania Niemiec (2022–2025),
  • Rozliczenie pandemii koronawirusa i wnioski na przyszłość w przypadku kolejnych pandemii (2025–2027).

Cześć raportów komisji jest dostępna na stronach niemieckiego parlamentu. (KF)