Porażka SPD w wyborach w Nadrenii-Palatynacie nasili napięcia w rządzie RFN

22 marca w wyborach do landtagu Nadrenii-Palatynatu zwyciężyła CDU, uzyskując 31% głosów (+3,3 p.p. wobec rezultatu z 2021 r.). Drugie miejsce zajęła rządząca SPD z 25,9% poparcia (-9,8 p.p.), osiągając swój najgorszy wynik w historii w tym landzie. Na trzecim miejscu znalazła się AfD, na którą zagłosowało 19,5% wyborców (+11,2 p.p.). Do landtagu weszli jeszcze współrządzący dotychczas Zieloni, którzy uzyskali 7,9% (-1,4 p.p.). Progu wyborczego (5%) nie przekroczyła współtworząca koalicję FDP, zdobywając 2,1% głosów (-3,4 p.p.). Frekwencja wyniosła 68,5% (+4,2 p.p.).

Najbardziej prawdopodobna jest koalicja CDU z SPD – każde z ugrupowań odmawia współpracy z AfD. Utrata urzędu premiera w rządzonym przez SPD od 35 lat landzie pogłębi kryzys tej partii i osłabi jej dwuosobowe kierownictwo na szczeblu federalnym: wicekanclerza i ministra finansów Larsa Klingbeila oraz minister pracy i spraw socjalnych Bärbel Bas. Zarazem należy się spodziewać usztywnienia stanowiska socjaldemokratów w koalicji CDU/CSU–SPD, zwłaszcza w kwestii reform społecznych i gospodarczych zapowiadanych przez kanclerza Friedricha Merza.

Komentarz

• Porażka SPD nasili napięcia w koalicji na szczeblu federalnym. Socjaldemokraci będą dążyli do wyeksponowania swoich postulatów w negocjacjach dotyczących zapowiadanych przez rząd reform społecznych i gospodarczych. Wywoła to opór części polityków CDU i CSU, którzy chcą głębszych zmian. Nałoży się na to debata personalna w SPD radykalnie osłabiająca pozycję przewodniczących partii. Klingbeilowi zarzuca się przede wszystkim to, że nie wziął na siebie odpowiedzialności za przegraną partii w wyborach do Bundestagu, a wręcz skupił po nich de facto pełnię władzy w swoich rękach. Drugim zarzutem jest niewywiązywanie się z obietnic wyborczych, m.in. z zapowiadanej reformy podatkowej mającej odciążyć fiskalnie elektorat robotniczy – do niedawna najważniejszy dla SPD. Coraz większej części wyborców – co pokazały zarówno wybory do Bundestagu, jak i dwie ostatnie elekcje landowe – SPD nie kojarzy się z konkretnymi postulatami programowymi ani z jasnym kursem politycznym. Miały temu zaradzić prace nad nowym programem zasadniczym partii (zob. Leksykon niemiecki OSW), jednak również ta część odnowy SPD po przegranych wyborach do Bundestagu jest prowadzona ze zbyt małą determinacją, bez widocznych efektów i jasnego planu.
• Główną przyczyną słabego wyniku SPD są niskie notowania partii na szczeblu federalnym, które odbijają się na jej poparciu w regionach. Dotychczasowy premier Alexander Schweitzer, mimo większej niż jego chadeckiego konkurenta rozpoznawalności oraz stosunkowo dobrych ocen pracy swojego rządu, nie zdołał przekonać wyborców, że SPD jest zdolna rozwiązać najważniejsze problemy landu. W poprzednich wyborach w Nadrenii-Palatynacie jeszcze 36%, a obecnie już tylko 24% (-12 p.p.) ankietowanych przypisywało SPD najwyższe kompetencje w tym zakresie. W przypadku CDU analogiczny odsetek wyniósł 29% (+4 p.p.).
• CDU zawdzięcza zwycięstwo przede wszystkim skutecznej strategii wyborczej – koncentrującej się na programie partii, a nie na samym głównym kandydacie. Według sondaży dla 48% wyborców chadecji to postulaty wyborcze (w tym o obowiązkowym i bezpłatnym roku zerówki dla wszystkich uczniów), a nie główny kandydat (22%) miały decydujące znaczenie. Zarazem w najważniejszych tematach kampanii – gospodarce i edukacji – głosujący najwyżej ze wszystkich partii oceniają kompetencje chadeków. Ponadto CDU jest szczególnie silna w regionach rolniczych, które dominują w Nadrenii-Palatynacie. Na korzyść partii działały także słabość SPD, od której CDU przejęła 80 tys. wyborców, utrzymująca się od wielu miesięcy przewaga chadecji w sondażach oraz kryzys FDP, której dotychczasowi wyborcy w największej liczbie przeszli do elektoratu CDU (30 tys.). Ponadto bazę poparcia dla ugrupowania stanowią głosy osób najstarszych (powyżej 60. roku życia), tradycyjnie opowiadających się za CDU i pamiętających dominację partii w latach 1947–1991.
• AfD uzyskała najlepszy wynik spośród wszystkich dotychczasowych wyborów do parlamentów krajowych w zachodniej części RFN, w których startowała, i będzie największą partią opozycyjną w landzie. Poparcie dla niej wynika z akceptacji jej programu, a nie z jej atrakcyjności jako partii protestu wobec innych ugrupowań: 65% wyborców zagłosowało na nią ze względu na jej postulaty, a tylko 13% – ze względu na kandydatów. Ponadto AfD jest coraz częściej postrzegana jako partia dysponująca dużymi kompetencjami w rozwiązywaniu konkretnych problemów landu – 17% wyborców przypisuje jej najwyższe kompetencje w gospodarce, a 14% w edukacji. Mimo zwycięstwa AfD wśród najmłodszych wyborców (21% w grupie osób poniżej 25. roku życia) podstawę jej elektoratu stanowią osoby w wieku 35–59 lat. Wybory potwierdzają, że AfD odbiera SPD głosy pracowników fizycznych – jeszcze w 2021 r. na socjaldemokratów głosowało 36% robotników, a na AfD 18%; obecnie proporcje te się odwróciły i AfD otrzymała 39% w tej grupie, podczas gdy SPD – 21%. Co więcej, AfD nadal najskuteczniej mobilizuje dotychczas niegłosujących wyborców (66 tys.).