Dwudziesty pakiet sankcji: UE sygnalizuje utrzymanie kursu pomimo kryzysu energetycznego

23 kwietnia Rada Unii Europejskiej przyjęła 20. pakiet sankcji wobec Rosji. Przede wszystkim zacieśnia on restrykcje nałożone na rosyjski eksport ropy naftowej oraz LNG, w tym te dotyczące funkcjonowania tzw. floty cienia. Ponadto uderza w możliwości realizacji transakcji transgranicznych przez rosyjskie podmioty, w tym z wykorzystaniem kryptowalut, oraz ogranicza dostawy z UE kolejnych towarów, które mogłyby zostać wykorzystane przez sektor zbrojeniowy FR. Przyjęty pakiet zwalcza też mechanizmy obchodzenia nałożonych już sankcji, w tym przez państwa trzecie. Na Kirgistan nałożono zakaz eksportu z UE wybranych maszyn i sprzętu telekomunikacyjnego (m.in. do produkcji dronów) ze względu na jego rolę jako pośrednika w dostarczaniu tych towarów do Rosji. Ponadto na listy sankcyjne wpisano 120 osób fizycznych i prawnych, w tym ponad 20 podmiotów z państw trzecich (m.in. z Chin, Białorusi, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Kirgistanu czy Uzbekistanu), które wspierały rosyjski przemysł zbrojeniowy, kremlowską propagandę czy obchodzenie sankcji (zob. Aneks).

Zatwierdzenie pakietu (z wielomiesięcznym opóźnieniem, pierwotnie zapisy miały zostać przyjęte w rocznicę pełnoskalowej napaści Rosji na Ukrainę) stanowi przede wszystkim sygnał polityczny. Unia Europejska stara się potwierdzić konsekwencję we wspieraniu Ukrainy pomimo problemów w dyskusjach pomiędzy państwami członkowskimi oraz niekorzystnych uwarunkowań zewnętrznych, takich jak wojna w Zatoce Perskiej. Determinacja UE jest w tym przypadku manifestowana nie tylko wobec Rosji, lecz także USA, które na tle kryzysu paliwowego łagodzą restrykcje wobec Moskwy. Dowodem na to jest również objęcie unijnymi sankcjami białoruskich podmiotów – w tym Białoruskiej Kompanii Naftowej (BNK), państwowego eksportera paliw – co jest szczególnie znaczące w kontekście zachodzącego ocieplenia w relacjach Waszyngton–Mińsk.

Komentarz

• Ostateczną treść pakietu poważnie złagodzono w stosunku do pierwotnej wersji na skutek wewnątrzunijnych sporów, a także braku koordynacji w G7. UE nie zdecydowała się na uchwalenie zapowiadanego zakazu obsługi (m.in. ubezpieczenia, transportu, serwisowania) rosyjskiego eksportu ropy naftowej i paliw przez podmioty unijne (obecnie jest on dopuszczalny, jeżeli produkt jest sprzedawany zgodnie z unijnym limitem cenowym, tzw. price cap). Restrykcji sprzeciwiły się państwa z silną branżą żeglugową (Cypr, Malta, Grecja), których argumentację wzmocnił aktualny kryzys paliwowy związany z blokadą cieśniny Ormuz. Unijna deklaracja wprowadzenia zakazu w przyszłości w porozumieniu z krajami G7 wskazuje na niskie prawdopodobieństwo jego faktycznego uchwalenia ze względu na odejście w ostatnich miesiącach USA od polityki zaostrzania restrykcji wobec Rosji. Co więcej, utrzymujące się wysokie ceny ropy naftowej na rynku globalnym sugerują, że polityczny moment na wprowadzenie zakazu minął.
• Objęcie sankcjami handlowymi Kirgistanu demonstruje zmianę unijnego podejścia do walki z procederem obchodzenia sankcji. Dotychczas restrykcjami obejmowano jedynie pojedyncze podmioty zaangażowane w ten proceder; teraz UE nałożyła ograniczenia na cały kraj. W ciągu czterech lat pełnoskalowej wojny unijny eksport do Kirgistanu towarów wrażliwych zwiększył się ponad ośmiokrotnie. W dużej mierze towary te sprowadzane były na potrzeby rosyjskiego rynku (w tym czasie kirgiski eksport do FR zwiększył się 12-krotnie). Pomimo unijnych próśb władze tego państwa nie podjęły wystarczających środków, aby walczyć z tym procederem. Co ciekawe, w ostatnim roku Kirgistan stał się też ważnym ogniwem w procesie obchodzenia przez FR restrykcji finansowych. W kraju wyemitowana została pierwsza kryptowaluta A7A5, stablecoin przywiązany do rosyjskiego rubla (objęty sankcjami w 19. pakiecie). Obrotem tego tokena zajmowała się m.in. giełda kryptowalut Meer, również funkcjonująca w Kirgistanie, która także wpisana została na listę sankcyjną. Dodatkowo UE, aby ograniczyć dalsze obchodzenie restrykcji finansowych, wprowadziła całkowity sektorowy zakaz współpracy z dostawcami i platformami z siedzibą w Rosji, które umożliwiają transfer i wymianę aktywów kryptograficznych.
• Zacieśnianie restrykcji wobec LNG sugeruje utrzymanie kursu na odejście od jego importu z Rosji pomimo trudnej sytuacji na rynku. Wprowadzenie zakazu serwisowania w unijnych portach gazowców oraz lodołamaczy obsługujących wywóz skroplonego gazu z Rosji stanowi dopełnienie pełnego embarga na import tego paliwa, które ma wejść w życie z końcem br. Wraz z deklaracjami przedstawicieli KE sankcyjny zapis świadczy o determinacji UE co do pełnego odejścia od rosyjskiego gazu pomimo zwyżki cen surowca na skutek utraty wolumenów z Zatoki Perskiej. Wprowadzony zakaz znacznie utrudni logistykę rosyjskiego eksportu. Jednostki transportujące LNG z Rosji – będące na ogół własnością firm zachodnich – korzystały bowiem z usług w portach europejskich, gdzie serwisowały statki.

ANEKS

Najważniejsze ograniczenia wprowadzone w 20. pakiecie

Sektor energetyczny:

– UE rewiduje limit cenowy (price cap) na rosyjską ropę i paliwa, zapowiadając przy tym wprowadzenie całkowitego zakazu obsługiwania rosyjskiego eksportu tych produktów (full ban on maritime services) na podstawie wspólnego wniosku Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz Komisji w wypadku porozumienia krajów G7 i członków tzw. price cap coalition;

– UE wprowadza zakaz obsługi oraz serwisowania w unijnych portach gazowców oraz lodołamaczy zaangażowanych w wywóz LNG z Rosji. Zapis obowiązuje od 25 kwietnia 2026 r. dla jednostek zarejestrowanych w FR bądź stanowiących własność rosyjską, zaś od 1 stycznia 2027 r. również dla statków obsługujących Rosję;

– objęcie sankcjami 36 podmiotów z rosyjskiego sektora energetycznego (ale też Białoruskiej Kompanii Naftowej, BNK, państwowego eksportera paliw), wpisanie na listę sankcyjną 46 tankowców tzw. floty cienia oraz rozszerzenie procedury due diligence, jeśli chodzi o sprzedaż statków do państw trzecich dla uniknięcia ich odsprzedaży podmiotom obsługującym rosyjski eksport;

– wpisanie na listy sankcyjne dwóch rosyjskich portów (Murmańsk i Tuapse), a także – po raz pierwszy – portu z państwa trzeciego (indonezyjski naftoport Karimun) za obsługę statków floty cienia i reeksport rosyjskiej ropy.

Sektor finansowy:

– kolejne 20 rosyjskich banków pozbawiono dostępu do unijnego rynku (łącznie objętych zakazem jest już 70 instytucji finansowych);

– sankcjami objęto banki z państw trzecich, m.in. z Kirgistanu, Laosu i Azerbejdżanu, pomagające w obchodzeniu przez Rosję sankcji finansowych;

– wprowadzono całkowity sektorowy zakaz transakcji z dostawcami i platformami internetowymi z siedzibą w Rosji, które umożliwiają transfer i wymianę aktywów kryptograficznych;

– wprowadzono zakaz transakcji z użyciem cyfrowego rubla, nad którym pracuje Centralny Bank Rosji, oraz kolejnej kryptowaluty (stablecoin przywiązany do rubla RUBx).

Handel:

– zakazem eksportu do Rosji objęto kolejne towary (m.in. guma, szkło laboratoryjne) o łącznej wartości 365 mln euro;

– zabroniono także importowania z Rosji kolejnych towarów (m.in. złom, skóry futerkowe) o wartości 570 mln euro.

Na listy sankcyjne wpisano ponadto 33 osoby fizyczne (m.in. Michaiła Piotrowskiego, wieloletniego dyrektora Muzeum Ermitaż) i 83 osoby prawne, w tym kilka rosyjskich rafinerii, firm z sektora zbrojeniowego oraz pośredników i dostawców z państw trzecich (Chin, Zjednoczonych Emiratów Arabskich czy Kazachstanu). Oznacza to zamrożenie aktywów tych podmiotów w UE i zakaz współpracy z nimi, a w przypadku osób fizycznych również zakaz podróżowania do UE.