Wybory na Węgrzech: triumf Pétera Magyara

Wybory parlamentarne 12 kwietnia przyniosły przełomowy rezultat zapewniający opozycji większość konstytucyjną i kończący trwające 16 lat rządy Viktora Orbána. Na podstawie przeliczonych dotąd 98,9% głosów zwycięstwo odniosła partia TISZA, uzyskując 53% poparcia, podczas gdy koalicja Fidesz–KDNP zdobyła 38% głosów. Ordynacja wyborcza premiująca zwycięzcę zapewniła partii Pétera Magyara 138 mandatów – większość konstytucyjną – w 199-osobowym, jednoizbowym parlamencie, koalicja Fidesz–KDNP uzyskała natomiast 55 miejsc. Spośród pozostałych ugrupowań 5-procentowy próg wyborczy przekroczyła jedynie skrajnie prawicowa Nasza Ojczyzna (6 mandatów). Frekwencja na krótko przed zamknięciem lokali osiągnęła rekordowe 79,5%. Po ogłoszeniu wstępnych wyników Orbán pogratulował Magyarowi zwycięstwa. Z kolei lider TISZY podkreślał w swoim przemówieniu historyczne znaczenie sukcesu wyborczego, przekonanie o możliwości pełnego przeprowadzenia zapowiadanych zmian systemowych oraz powrót kraju na tory polityki proeuropejskiej. Zaapelował także do prezydenta Tamása Sulyoka, aby powierzył mu misję stworzenia rządu, a następnie zrezygnował ze stanowiska.

Zdobycie przez TISZĘ dwóch trzecich głosów w parlamencie otwiera możliwość pełnej, legalnej przebudowy systemu instytucjonalnego ukształtowanego przez Fidesz. Oznacza to zmianę nie tylko rządu, lecz także samego modelu państwa – poprzez demontaż elementów systemu nieliberalnego, w tym zmiany ustawy zasadniczej i tzw. ustaw konstytucyjnych. W polityce zagranicznej TISZA zapowiada „zwrot na Zachód” i odbudowę relacji w UE i NATO.

Komentarz

• Głosowanie miało charakter plebiscytu – było wyraźnym aktem sprzeciwu wobec dotychczasowego systemu władzy Orbána. Skala zwycięstwa – bezprecedensowa od czasów transformacji ustrojowej – daje bardzo silny mandat społeczny nowemu ugrupowaniu. Rekordowa frekwencja podważyła tezę, że wysoka mobilizacja sprzyja Fideszowi. Dane wskazują, iż największy wzrost uczestnictwa miał miejsce w okręgach, gdzie spodziewano się przewagi partii Magyara. Sugeruje to skuteczną mobilizację nowych grup wyborców przez TISZĘ – w tym elektoratu biernego lub rozczarowanego dotychczasową opozycją.
• Zwycięstwo TISZY otwiera drogę do głębokiej przebudowy modelu państwa, wykraczającej poza standardową zmianę gabinetu. Zapowiedzi Magyara wskazują, że nowa większość będzie dążyła do demontażu kluczowych elementów systemu stworzonego przez Fidesz – w wymiarach zarówno instytucjonalnym, jak i symbolicznym. Priorytetami mają być powrót do standardów państwa prawa, zwiększenie przejrzystości życia publicznego oraz uruchomienie rozliczeń nadużyć poprzedniej ekipy, przy równoległej realizacji szerokiej agendy fiskalnej i socjalnej. Jednocześnie skala i charakter deklarowanych reform – obejmujących m.in. zmianę konstytucji, deoligarchizację, przywrócenie pluralizmu medialnego i otwarcie archiwów służb bezpieczeństwa sprzed 1989 r. – oznacza, że pierwsze miesiące nowych rządów będą okresem silnej konfrontacji politycznej i testem zdolności TISZY do przeprowadzenia trwałych zmian ustrojowych. Dodatkowym wyzwaniem w realizacji ambitnej agendy będą trudna sytuacja finansów publicznych, a także niewielkie doświadczenie polityczne zaplecza Magyara.
• Dotkliwa porażka Fideszu oznacza najpoważniejszy kryzys ugrupowania od czasu utraty władzy po pierwszych rządach Orbána w 2002 r. Wyraźne zwycięstwo TISZY ogranicza pole manewru w zakresie podważania wyniku głosowania oraz ewentualnego utrudniania transferu władzy w okresie 30 dni przed ukonstytuowaniem się nowego parlamentu. Utrata większości i zaplecza instytucjonalnego zmniejszy zdolność obozu Orbána do kształtowania agendy politycznej, choć zachowa on znaczące zasoby – rozbudowane struktury lokalne, lojalny elektorat oraz wpływy w części mediów i niektórych obszarach gospodarki. Skala przegranej sugeruje, że szybki powrót Fideszu do władzy jest mało prawdopodobny, choć nie można wykluczyć odbudowy poparcia w przypadku niepowodzeń rządu TISZY.
• Zmiana władzy zwiastuje normalizację relacji Węgier z instytucjami UE. Nowy rząd, którego priorytetem będzie odblokowanie zamrożonych środków unijnych z Funduszu Spójności oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (ok. 18 mld euro), deklaruje zamiar odbudowy standardów państwa prawa i walkę z korupcją. Węgry zapewne odstąpią od dotychczasowej strategii konfrontacyjnej, w tym blokowania kluczowych decyzji w kwestii wsparcia Ukrainy. Magyar zapowiada ograniczenie zależności w polityce energetycznej od Rosji i powrót do konstruktywnej roli Węgier w UE i NATO. Jednym z priorytetów ma być odbudowa współpracy w Grupie Wyszehradzkiej – z pierwszą wizytą nowy premier ma się udać do Warszawy (a w następnej kolejności odwiedzić Wiedeń i Brukselę).