Patron

Marek Karp

Marek Karp ur. 2 lipca 1952 roku w Zamościu. Odwoływał się do tradycji Wielkiego Księstwa Litewskiego i czuł się odpowiedzialny za spuściznę litewskich Karpiów. Absolwent Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego (1975-1980), praca magisterska pt.: "Świadomość więzi ogólnopaństwowych i regionalnych w średniowiecznych mitach początków Polski". Z zamiłowania - historyk sztuki i architektury. W latach 80. publikował w drugim obiegu prace poświęcone historii Europy Wschodniej, współtworzył i redagował podziemną "Res Publikę", uczestniczył w niezależnym konwersatorium "Polska w Europie". Od 1986-1990 kierował Biblioteką Główną ASP w Warszawie. Był także wykładowcą historii sztuki na tej uczelni; 1989-1991 pracował naukowo w Katedrze Bałtystyki Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizował się w historii Litwy. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. czynnie wspierał litewski ruch niepodległościowy Sajudis. W kluczowych momentach wydarzeń na Litwie pośredniczył między rządem Tadeusza Mazowieckiego a przywódcami Sajudisu.

Pomysłodawca i wieloletni dyrektor rządowego Ośrodka Studiów Wschodnich, powołanego pod koniec 1990 roku przez premiera Tadeusza Mazowieckiego. Orędownik partnerskiego dialogu z państwami powstałymi po rozwiązaniu Związku Sowieckiego. Zmarł 12 września 2004 roku w trakcie leczenia po wypadku samochodowym, do którego doszło miesiąc wcześniej pod Białą Podlaską.

Uhonorowany przez władze Litwy Orderem Wielkiego Księcia Giedymina. Laureat Nagrody im. Aleksandra Gieysztora, przyznawanej przez redakcję "Przeglądu Wschodniego", oraz pośmiertnie - Nagrody im. Jerzego Giedroycia (wraz z Ośrodkiem Studiów Wschodnich). Także pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi na rzecz rozwoju współpracy między narodami Europy Środkowo-Wschodniej.

Marek nie szukał rozgłosu. Był człowiekiem skromnym, o wielkim sercu, pełnym szacunku dla innych, bezpośrednim, chętnie i bezinteresownie niosącym pomoc bliźnim. Na zawsze pozostanie dla nas wzorem do naśladowania.

lata 80te

Geneza

„[...] Stanisław Swianiewicz był żołnierzem Polskiej Organizacji Wojskowej w 1919 roku, żołnierzem wojny roku 1920 i września 1939 – ale taki życiorys miało wielu jeńców Kozielska, Starobielska czy Ostaszkowa. To, co szczególnie interesowało enkawudzistów, to prace naukowe, jakie profesor Swianiewicz prowadził w Wilnie w ramach Instytutu Naukowo–Badawczego Europy Wschodniej. Prace Instytutu były pionierskie pod wieloma względami – porównywania gospodarek państw totalitarnych, faszystowskich Niemiec i Związku Sowieckiego (Swianiewicz), badań nad ewolucją wewnętrzną tego państwa (Wiktor Sukiennicki), a przede wszystkim metody. Polegała ona na starannej analizie propagandy i danych oficjalnych, po to, by w dłuższych okresach czasu odnotowywać zmiany świadczące o realnych procesach zachodzących w totalitarnym kraju, odizolowanym od reszty świata tajną policją, cenzurą i aparatem propagandy.

[...] W latach 80. zaczął go odwiedzać młody asystent Uniwersytetu Warszawskiego, dzielący swój czas w Londynie między pracę w bibliotekach i dorabianie na budowach - Marek Karp...”

Cytat: "Okręt Koszykowa", red.: Jacek Borkowicz, Jacek Cichocki, Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007

1990

Utworzenie Ośrodka Studiów Wschodnich

„[...]Brak rzetelnej wiedzy o sytuacji gospodarczej i społecznej w ZSRR, w Moskwie, w poszczególnych republikach związkowych i autonomicznych, w guberniach doskwierał naszym ministerstwom gospodarczym i przedsiębiorcom, ograniczał możliwości odbudowy polskiego eksportu. Z ogromnym więc zainteresowaniem zapoznałem się wiosną 1990 roku z projektem banku informacji o ZSRR uzyskiwanych metodami białego wywiadu, a więc poprzez analizę gazet, wydawnictw urzędowych, programów radiowych i telewizyjnych etc. Autorem projektu był Marek Karp, historyk sztuki, współpracownik "Res Publiki", dyrektor Biblioteki Głównej Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, człowiek wielkiej wiedzy i równie wielkiego uporu. Walcząc o realizację projektu, Marek szedł jak taran, a ja trochę mu pomogłem, znajdując pieniądze i przełamując bariery prawne. W grudniu 1990 roku podpisałem wraz z ministrem Marcinem Święcickim akt fundacyjny Ośrodka Studiów Wschodnich przy Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. Po dziewiętnastu latach mogę śmiało stwierdzić, że dobrze się stało. OSW zadziwia światowych znawców problematyki wschodniej trafnością i głębią swoich analiz. Co prawda co jakiś czas znajdowali się działacze nawołujący do likwidacji Ośrodka, wedle starej polskiej zasady, że jak coś działa dobrze, to trzeba to zniszczyć, jednak na szczęście żaden z ministrów gospodarki nie dał posłuchu głupim radom.”

Cytat: "Historia z konsekwencjami", rozmawiają Krzysztof Kozłowski i Michał Komar, Świat Książki, Warszawa 2009

 

1 stycznia 1991 roku weszło w życie Zarządzenie nr 15 Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą Marcina Święcickiego tworzące Ośrodek Studiów Wschodnich. Pierwszym dyrektorem nowej instytucji został mianowany Marek Karp. Na siedzibę wyznaczono kilka pokoi w kamienicy przy ul. Koszykowej 6a, należącej wcześniej do koncernu RSW „Ruch”.

 

„[…]W owym początkowym okresie nie było gotowych kadr i doświadczeń, po które można byłoby sięgnąć, tworząc instytucję analityczną w ramach administracji państwa. A jeśli były jednostki, to wcześniej zostały zagospodarowane w innych miejscach. Toteż na początku Ośrodek był budowany intuicyjnie: jako wyobrażenie o instytucji analitycznej, które później miało być zweryfikowane przez doświadczenie.”

Cytat: "Okręt Koszykowa", red.: Jacek Borkowicz, Jacek Cichocki, Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007

 

1995

Reforma

Połowa lat 90. to okres wielkich przemian w OSW. Na początku swojej działalności Ośrodek dzielił swoją działalność na opracowywanie informacji i ich analizę. Od 1995 roku, instytucja przyjęła profil analityczny.

„[…]Ośrodek przeszedł od pytania „co się dzieje” do pytania „dlaczego”. Nadgonił czas i dostosował się do wymagań odbiorców. Ale specyfika organizacji OSW polega między innymi na tym, że własne działania stale są poddawane wewnętrznej krytycznej ocenie. Do swoistej kultury organizacyjnej tej instytucji należy bowiem ciągła samoregulacja.”

Druga połowa dekady stała się również czasem intensywnego rozwoju technologicznego, związanego z pojawieniem się Internetu. Przełożyło się to na usprawnienie pracy Ośrodka, a także rozpoczęło jego „otwieranie się” na innych odbiorców niż administracja państwowa. To wtedy powstała nasza pierwsza strona internetowa z materiałami dostępnymi dla wszystkich użytkowników.

Cytat: "Okręt Koszykowa", red.: Jacek Borkowicz, Jacek Cichocki, Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007

1998

Nie tylko Wschód

Utrzymująca się niestabilna sytuacja na Bałkanach i rosnące znaczenie południowych sąsiadów Polski w kontekście rozszerzenia NATO spowodowały dołączenie do obszaru mandatowego Ośrodka regionu Europy Środkowej i Bałkanów.

2004

Śmierć Marka Karpia

12 września 2004 roku, po miesięcznym leczeniu w szpitalu, do którego trafił w wyniku wypadku samochodowego, zmarł Marek Karp – pomysłodawca i założyciel Ośrodka Studiów Wschodnich.

„[…]Ośrodek był największym dziełem w barwnym życiu Karpia, w nim spełniło się jego wielkie marzenie o pracy dla niepodległego państwa polskiego i pogłębianiu wiedzy o Wschodzie.

[…]Przez kilkanaście lat potrafił uchronić OSW od zewnętrznych wstrząsów; sam był rzadkim w Polsce przykładem człowieka cenionego przez wszystkich, niezależnie od politycznej barwy. Za swą pracę Marek Karp (pośmiertnie) i OSW zostali uhonorowani w 2005 roku prestiżową nagrodą im. Jerzego Giedroycia. 12 września 2006 roku minister gospodarki Piotr Woźniak oficjalnie nadał Ośrodkowi imię jego twórcy i pierwszego dyrektora.”

Następcą Marka Karpia na stanowisku dyrektora OSW został Jacek Cichocki.

Cytat: "Okręt Koszykowa", red.: Jacek Borkowicz, Jacek Cichocki, Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007

2005

Kolejne poszerzenie obszaru mandatowego

Wejście Polski do UE stworzyło potrzebę osadzenia analizy OSW także w kontekście polityki zachodniej, czego efektem było powołanie w roku 2005 zespołu niemieckiego. 

2007-2011

Zmiany na mostku kapitańskim

W 2007 roku Jacek Cichocki odchodzi ze stanowiska dyrektora OSW podejmując pracę w rządzie RP. Nowym dyrektorem zostaje dr Jolanta Darczewska. W 2011 roku jej następcą jest dr Olaf Osica.

2012

Turcja i obszar bałtycko-nordycki

W 2012 roku obszar mandatowy OSW rozszerzono o Turcję i obszar bałtycko-nordycki.

W tym samym roku, weszła w życie długo oczekiwana Ustawa o Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia.

 

2016

Nowym dyrektorem OSW został dotychczasowy wicedyrektor, dr Adam Eberhardt. Jego zastępcą mianowano dr Mateusza Gniazdowskiego, wcześniej kierującego Zespołem Środkowoeuropejskim OSW.