{"id":1919,"date":"2026-02-25T10:45:35","date_gmt":"2026-02-25T09:45:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?post_type=knowledgebase&#038;p=1919"},"modified":"2026-02-25T10:51:26","modified_gmt":"2026-02-25T09:51:26","slug":"sondervermogen-fundusz-specjalny","status":"publish","type":"knowledgebase","link":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny","title":{"rendered":"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny)"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Termin oznaczaj\u0105cy odr\u0119bn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bud\u017cetu (np. federalnego, landowego), przeznaczon\u0105 do realizacji \u015bci\u015ble okre\u015blonego celu, najcz\u0119\u015bciej w sytuacjach uznawanych za nadzwyczajne. Fundusze te s\u0105 zarz\u0105dzane poza g\u0142\u00f3wnym bud\u017cetem pa\u0144stwa i tworzone na mocy ustawy, kontroluj\u0105 je Bundestag, Bundesrat oraz Federalna Izba Obrachunkowa. Mog\u0105 by\u0107 one zasilane zar\u00f3wno ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych, jak i z kredytu zaci\u0105ganego w ramach d\u0142ugu publicznego. Pocz\u0105tkowo podlega\u0142y standardowym limitom zad\u0142u\u017cenia bud\u017cetowego. Pierwszy fundusz specjalny utworzono ju\u017c w latach 50. XX wieku w ramach planu odbudowy gospodarczej po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017cliwo\u015b\u0107 tworzenia funduszy specjalnych zosta\u0142a ograniczona przez restrykcyjn\u0105 polityk\u0119 fiskaln\u0105 prowadzon\u0105 przez trzeci i czwarty rz\u0105d Angeli Merkel. Uchwalenie w 2009 r. konstytucyjnego \u201ehamulca d\u0142ugu\u201d (zob. has\u0142o Schuldenbremse) oraz d\u0105\u017cenie do osi\u0105gania trwa\u0142ych nadwy\u017cek bud\u017cetowych (zob. has\u0142o Schwarze Null) znacz\u0105co zaw\u0119zi\u0142y pole manewru w zakresie zad\u0142u\u017cania si\u0119 pa\u0144stwa. Ta polityka oszcz\u0119dno\u015bci doprowadzi\u0142a do znacznego niedoinwestowania infrastruktury (m.in. kolei, dr\u00f3g czy most\u00f3w), co zmusi\u0142o kolejne rz\u0105dy do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 naprawczych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rygorystyczne regu\u0142y fiskalne okaza\u0142y si\u0119 jedn\u0105 z kluczowych osi konflikt\u00f3w w rz\u0105dzie SPD\u2013Zieloni\u2013FDP (2021\u20132025). Postulaty zwi\u0119kszenia wydatk\u00f3w publicznych, zg\u0142aszane przez socjaldemokrat\u00f3w i Zielonych, blokowa\u0142 minister finans\u00f3w Christian Lindner (FDP), opowiadaj\u0105cy si\u0119 za rygorystycznym przestrzeganiem regu\u0142 fiskalnych. W 2021 r. fundusze specjalne wy\u0142\u0105czono spod obowi\u0105zywania limit\u00f3w zad\u0142u\u017cenia i sta\u0142y si\u0119 tym samym instrumentem umo\u017cliwiaj\u0105cym obej\u015bcie sprzeciwu FDP wobec reformy hamulca d\u0142ugu (zob. <a href=\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/pl\/publikacje\/komentarze-osw\/2023-10-16\/budzet-wspomagany-rzad-rfn-zwieksza-wydatki-dzieki-funduszom\"><em>Bud\u017cet wspomagany. Rz\u0105d RFN zwi\u0119ksza wydatki dzi\u0119ki funduszom specjalnym<\/em><\/a>). Mechanizm ten zosta\u0142 ostatecznie zatrzymany przez wyrok Federalnego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego (zob. <a href=\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/pl\/publikacje\/analizy\/2023-11-17\/niemcy-trybunal-konstytucyjny-zabiera-rzadowi-60-mld-euro-na\"><em>Niemcy: Trybuna\u0142 Konstytucyjny zabiera rz\u0105dowi 60 mld euro na transformacj\u0119<\/em><\/a>)<em>. <\/em>Rz\u0105d Olafa Scholza boryka\u0142 si\u0119 z coraz gwa\u0142towniejszymi konfliktami o kierunek polityki fiskalnej, w kt\u00f3rych fundusze specjalne odgrywa\u0142y jedn\u0105 z kluczowych r\u00f3l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uchwalenie nowego funduszu specjalnego (zob. <a href=\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/pl\/publikacje\/komentarze-osw\/2025-04-11\/sprawczosc-na-kredyt-niemcy-zwalniaja-hamulec-zadluzenia\"><em>Sprawczo\u015b\u0107 na kredyt. Niemcy zwalniaj\u0105 hamulec zad\u0142u\u017cenia<\/em><\/a>) by\u0142o decyduj\u0105cym czynnikiem w formowaniu rz\u0105du CDU\/CSU\u2013SPD pod kierownictwem Friedricha Merza (o utworzeniu funduszu postanowi\u0142 jeszcze stary sk\u0142ad Bundestagu, co budzi\u0142o kontrowersje). Do g\u0142\u00f3wnych postulat\u00f3w wyborczych chadek\u00f3w nale\u017ca\u0142o pobudzenie wzrostu gospodarczego w sytuacji wieloletniej stagnacji, m.in. poprzez zwi\u0119kszenie inwestycji publicznych w infrastruktur\u0119. W tym celu zreformowano hamulec d\u0142ugu i utworzono Fundusz Specjalny na Infrastruktur\u0119 i Klimat w wysoko\u015bci 500 mld euro na okres 12 lat. Jest on jednym z kluczowych projekt\u00f3w gospodarczych rz\u0105du Merza, zarazem w ca\u0142o\u015bci finansowany d\u0142ugiem publicznym. Wielu ekspert\u00f3w zarzuca gabinetowi wykorzystywanie funduszu do przesuwania \u015brodk\u00f3w z bud\u017cetu podstawowego i finansowanie z tej instytucji przede wszystkim obietnic wyborczych o konsumpcyjnym charakterze.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pomimo deklarowanych przez rz\u0105d korzy\u015bci gospodarczych i spo\u0142ecznych wynikaj\u0105cych z uchwalonego funduszu specjalnego s\u0142owo <em>Sonderverm\u00f6gen<\/em> wygra\u0142o w 2025 r. plebiscyt na \u201eantys\u0142owo\u201d (niem. <em>Unwort<\/em>). Jury uzna\u0142o, \u017ce termin ten maskuje rzeczywisty charakter dzia\u0142a\u0144 prowadzonych przez rz\u0105d CDU\/CSU\u2013SPD, kt\u00f3ry w istocie polega na zwi\u0119kszaniu zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stwa. Wskazano, \u017ce poj\u0119cie to pe\u0142ni funkcj\u0119 technicznego eufemizmu, zaciemniaj\u0105cego realne konsekwencje fiskalne podejmowanych decyzji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poj\u0119cie <em>Sonderverm\u00f6gen<\/em> odzwierciedla jedno z centralnych napi\u0119\u0107 niemieckiej kultury politycznej: konflikt pomi\u0119dzy silnie zakorzenionym etosem oszcz\u0119dno\u015bci, stabilno\u015bci finansowej i odpowiedzialno\u015bci mi\u0119dzypokoleniowej a potrzeb\u0105 aktywnej, interwencyjnej roli pa\u0144stwa. Termin ten funkcjonuje jako j\u0119zykowy kompromis, pozwalaj\u0105cy pogodzi\u0107 spo\u0142eczn\u0105 nieufno\u015b\u0107 do d\u0142ugu z polityczn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 jego zaci\u0105gania. W tym sensie fundusze specjalne s\u0105 nie tylko kategori\u0105 bud\u017cetow\u0105, lecz tak\u017ce elementem narracji, kt\u00f3ra umo\u017cliwia akceptacj\u0119 zad\u0142u\u017cenia poprzez jego symboliczne oddzielenie od \u201ezwyk\u0142ego\u201d d\u0142ugu pa\u0144stwowego. Spory wok\u00f3\u0142 tego poj\u0119cia pokazuj\u0105, jak silnie kwestie fiskalne s\u0105 w Niemczech powi\u0105zane z normami moralnymi oraz wyobra\u017ceniem pa\u0144stwa jako stra\u017cnika finansowej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci. <em>(AKz)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Termin oznaczaj\u0105cy odr\u0119bn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bud\u017cetu (np. federalnego, landowego), przeznaczon\u0105 do realizacji \u015bci\u015ble okre\u015blonego celu, najcz\u0119\u015bciej w sytuacjach uznawanych za nadzwyczajne. Fundusze te s\u0105 zarz\u0105dzane poza g\u0142\u00f3wnym bud\u017cetem pa\u0144stwa i tworzone na mocy ustawy, kontroluj\u0105 je Bundestag, Bundesrat oraz Federalna Izba Obrachunkowa. Mog\u0105 by\u0107 one zasilane zar\u00f3wno ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych, jak i z kredytu zaci\u0105ganego w [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","knowledgebase_cat":[14],"class_list":["post-1919","knowledgebase","type-knowledgebase","status-publish","hentry","knowledgebase_cat-gospodarka"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v25.0 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny) -<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny) -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Termin oznaczaj\u0105cy odr\u0119bn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bud\u017cetu (np. federalnego, landowego), przeznaczon\u0105 do realizacji \u015bci\u015ble okre\u015blonego celu, najcz\u0119\u015bciej w sytuacjach uznawanych za nadzwyczajne. Fundusze te s\u0105 zarz\u0105dzane poza g\u0142\u00f3wnym bud\u017cetem pa\u0144stwa i tworzone na mocy ustawy, kontroluj\u0105 je Bundestag, Bundesrat oraz Federalna Izba Obrachunkowa. Mog\u0105 by\u0107 one zasilane zar\u00f3wno ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych, jak i z kredytu zaci\u0105ganego w [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-25T09:51:26+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny\",\"url\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny\",\"name\":\"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny) -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-02-25T09:45:35+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-25T09:51:26+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/\",\"name\":\"\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny) -","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny) -","og_description":"Termin oznaczaj\u0105cy odr\u0119bn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bud\u017cetu (np. federalnego, landowego), przeznaczon\u0105 do realizacji \u015bci\u015ble okre\u015blonego celu, najcz\u0119\u015bciej w sytuacjach uznawanych za nadzwyczajne. Fundusze te s\u0105 zarz\u0105dzane poza g\u0142\u00f3wnym bud\u017cetem pa\u0144stwa i tworzone na mocy ustawy, kontroluj\u0105 je Bundestag, Bundesrat oraz Federalna Izba Obrachunkowa. Mog\u0105 by\u0107 one zasilane zar\u00f3wno ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych, jak i z kredytu zaci\u0105ganego w [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny","article_modified_time":"2026-02-25T09:51:26+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"4 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny","url":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny","name":"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny) -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/#website"},"datePublished":"2026-02-25T09:45:35+00:00","dateModified":"2026-02-25T09:51:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?knowledgebase=sondervermogen-fundusz-specjalny#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sonderverm\u00f6gen (fundusz specjalny)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/#website","url":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/","name":"","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/knowledgebase\/1919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/knowledgebase"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/knowledgebase"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/knowledgebase\/1919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1920,"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/knowledgebase\/1919\/revisions\/1920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"knowledgebase_cat","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osw.waw.pl\/wp-sites\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fknowledgebase_cat&post=1919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}