Niemieckie okre\u015blenie zbiorowego, instytucjonalnego i indywidualnego procesu mierzenia si\u0119 z trudn\u0105, najcz\u0119\u015bciej obci\u0105\u017con\u0105 win\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Termin ten odnosi si\u0119 przede wszystkim do konfrontacji pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa z narodowosocjalistycznym okresem III Rzeszy (1933\u20131945) oraz ze zbrodniami Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, wojny totalnej i okupacji Europy. W p\u00f3\u017aniejszych dekadach mia\u0142 obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c refleksj\u0119 nad czasami NRD i komunistycznym systemem represji.<\/p>\n\n\n\n
Has\u0142o Vergangenheitsbew\u00e4ltigung<\/em> sta\u0142o si\u0119 jednym z kluczowych element\u00f3w to\u017csamo\u015bci demokratycznej Republiki Federalnej Niemiec i centralnym punktem niemieckiej polityki pami\u0119ci (Erinnerungskultur<\/em>). Nieprzet\u0142umaczalne bez uproszcze\u0144 poj\u0119cie to \u0142\u0105czy w sobie komponenty poznawcze (badania historyczne), etyczne (przyznanie si\u0119 do winy), edukacyjne (praca w szko\u0142ach, muzeach, mediach) i instytucjonalne (prawo, rekompensaty, miejsca pami\u0119ci, fundacje).<\/p>\n\n\n\n Po 1945 r. spo\u0142ecze\u0144stwo niemieckie w du\u017cej mierze unika\u0142o odpowiedzialno\u015bci za zbrodnie III Rzeszy. Pierwsze lata RFN charakteryzowa\u0142y si\u0119 tzw. cisz\u0105 o Auschwitz i dominuj\u0105cym dyskursem o cierpieniach Niemc\u00f3w \u2013 ucieczce, wyp\u0119dzeniach, bombardowaniach. Prze\u0142om przynios\u0142y lata 60., zw\u0142aszcza procesy o\u015bwi\u0119cimskie we Frankfurcie nad Menem (1963\u20131965), kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y opini\u0105 publiczn\u0105 i zainicjowa\u0142y przemian\u0119 pokoleniow\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142o pokolenie \u201868 \u2013 dzieci m.in. nazistowskich funkcjonariuszy i beneficjent\u00f3w systemu, kt\u00f3re domaga\u0142y si\u0119 prawdy, rozliczenia i etycznej odnowy. W latach 70. i 80. pojawi\u0142y si\u0119 pomniki ofiar, krytyczne filmy i debaty. Vergangenheitsbew\u00e4ltigung<\/em> nie jest procesem zamkni\u0119tym. Jego wsp\u00f3\u0142czesna forma obejmuje szereg instytucji (np. Fundacja Topografia Terroru, Pomnik Pomordowanych \u017byd\u00f3w Europy, a w przysz\u0142o\u015bci by\u0107 mo\u017ce pomnik polskich ofiar okupacji niemieckiej), ale te\u017c nieustann\u0105 debat\u0119 o granicach winy, odpowiedzialno\u015bci, pami\u0119ci i zapomnienia. Niemcy staraj\u0105 si\u0119 przedstawi\u0107 jako wz\u00f3r \u201euczenia si\u0119 z historii\u201d i \u201epami\u0119ci negatywnej\u201d \u2013 uznaj\u0105cej win\u0119 w\u0142asnego narodu jako fundament demokratycznej to\u017csamo\u015bci. R\u00f3wnocze\u015bnie ujawniaj\u0105 si\u0119 krytycy tego modelu. Cz\u0119\u015b\u0107 badaczy wskazuje, \u017ce niemiecka polityka pami\u0119ci bywa rytualna, elitarna lub ekskluzywna \u2013 nieprzek\u0142adalna na inne konteksty. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce model ten jest te\u017c poddawany pr\u00f3bom instrumentalizacji politycznej. Prawicowe \u015brodowiska w Niemczech (zw\u0142aszcza AfD) oskar\u017caj\u0105 instytucje pami\u0119ci o \u201ekult winy\u201d, domagaj\u0105c si\u0119 wyra\u017cania \u201edumy z osi\u0105gni\u0119\u0107 niemieckich \u017co\u0142nierzy\u201d i odrzucenia \u201epedagogiki wstydu\u201d. Pokazuje to, \u017ce Vergangenheitsbew\u00e4ltigung<\/em> jest nie tylko zbiorem dzia\u0142a\u0144 edukacyjnych, lecz tak\u017ce polem walki o to\u017csamo\u015b\u0107, w\u0142adz\u0119 interpretacyjn\u0105 i kierunek rozwoju Niemiec.<\/p>\n\n\n\n Vergangenheitsbew\u00e4ltigung<\/em> to jedno z najwa\u017cniejszych poj\u0119\u0107 definiuj\u0105cych powojenne Niemcy. Jego znaczenie wykracza poza histori\u0119 \u2013 obejmuje edukacj\u0119, prawo, etyk\u0119 i polityk\u0119. Model niemiecki uchodzi za wzorcowy, ale nie jest pozbawiony napi\u0119\u0107: mi\u0119dzy pami\u0119ci\u0105 a polityk\u0105, mi\u0119dzy to\u017csamo\u015bci\u0105 narodow\u0105 a uniwersalizmem, mi\u0119dzy win\u0105 a moralnym autorytetem. To z\u0142o\u017cony proces, w kt\u00f3rym Niemcy nie tyle \u201eprzezwyci\u0119\u017cyli\u201d przesz\u0142o\u015b\u0107, ile uczynili j\u0105 nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 swojej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, paradoksalnie zdobywaj\u0105c w ten spos\u00f3b \u201ekapita\u0142 moralny\u201d. Og\u0142aszaj\u0105c, \u017ce przyznaj\u0105 si\u0119 do zbrodni, podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 ich przepracowania, pokazali, \u017ces\u0105 w stanie nie tylko zmieni\u0107 siebie, lecz tak\u017ce sta\u0107 si\u0119 wzorem dla innych. Sukces ten oparty zosta\u0142 na narracji konwersji, kt\u00f3ra w my\u015bl teorii Micha\u0142a \u0141uczewskiego (zob. M. \u0141uczewski, Kapita\u0142 Moralny. Polityki historyczne w p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci<\/em>, O\u015brodek My\u015bli Politycznej, Krak\u00f3w 2017) zak\u0142ada, \u017ce im wi\u0119ksze by\u0142o z\u0142o pope\u0142nione w przesz\u0142o\u015bci, tym wi\u0119ksze mo\u017ce by\u0107 nawr\u00f3cenie, a tym samym \u2013 moralna nagroda. Ten paradoks, \u017ce potomkowie sprawc\u00f3w zyskuj\u0105 dzi\u015b wy\u017cszy status moralny ni\u017c potomkowie ich ofiar czy nawet zwyci\u0119zc\u00f3w, stanowi problem, z kt\u00f3rym musz\u0105 mierzy\u0107 si\u0119 takie pa\u0144stwa jak Polska. (AK)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Niemieckie okre\u015blenie zbiorowego, instytucjonalnego i indywidualnego procesu mierzenia si\u0119 z trudn\u0105, najcz\u0119\u015bciej obci\u0105\u017con\u0105 win\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Termin ten odnosi si\u0119 przede wszystkim do konfrontacji pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa z narodowosocjalistycznym okresem III Rzeszy (1933\u20131945) oraz ze zbrodniami Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, wojny totalnej i okupacji Europy. W p\u00f3\u017aniejszych dekadach mia\u0142 obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c refleksj\u0119 nad czasami NRD i komunistycznym systemem […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","knowledgebase_cat":[20],"class_list":["post-1470","knowledgebase","type-knowledgebase","status-publish","hentry","knowledgebase_cat-ogolne"],"yoast_head":"\n