Tradycja państwowego wsparcia obywateli sięga w Niemczech końcówki XIX stulecia. Pierwsze ustawodawstwo dotyczące zabezpieczenia socjalnego na wypadek utraty zdrowia w trakcie pracy, ubezpieczenia zdrowotnego oraz ubezpieczenia na wypadek inwalidztwa i starości wprowadził kanclerz Otto von Bismarck w latach 80. XIX wieku. Ówczesne rozwiązania wdrażano, kierując się nie tyle chęcią pomocy społeczeństwu, lecz przede wszystkim traktując je jako element walki politycznej z coraz popularniejszymi socjalistami forsującymi podobne postulaty. Wprowadzone wówczas regulacje – oparte m.in. na zasadzie wpłacania przez pracowników i pracodawców składek, jak w systemie ubezpieczeniowym – stanowią regułę, na której niemieckie państwo socjalne bazuje do dziś.
W Republice Weimarskiej doszło do rozbudowy ubezpieczeń społecznych, a także do poszerzenia usług i instytucji odpowiedzialnych za kwestie społeczne, zwłaszcza w zakresie opieki zdrowotnej, edukacji i szkolnictwa oraz polityki mieszkaniowej. W 1927 r., po długich debatach rozpoczętych jeszcze w czasach cesarstwa, ustawowo uregulowano po raz pierwszy ubezpieczenie od bezrobocia.
Po II wojnie światowej w Ustawie Zasadniczej RFN (Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland) z 1949 r. zasada państwa socjalnego została zapisana bezpośrednio w art. 20 ust. 1, stanowiącym, iż RFN jest demokratycznym i socjalnym państwem federalnym. Zasady tej, podobnie jak np. praw podstawowych, nie można znieść (art. 79, ust. 3). W konsekwencji od momentu powstania RFN aż do połowy lat 90. XX wieku sieć zabezpieczeń społecznych była rozbudowywana. Kamieniem milowym stała się reforma emerytalna z 1957 r. (wprowadzenie waloryzowania emerytur uzależnionego od wzrostu gospodarczego). Zjednoczenie Niemiec wymusiło unifikację systemów społecznych, co pogłębiło problemy strukturalne, zwłaszcza na rynku pracy, doprowadzając do znacznego wzrostu bezrobocia – do 20% we wschodnich landach (średnia stopa bezrobocia dla całej RFN wynosiła w szczycie – w 2005 r. – ok. 11%). Odpowiedzią na te problemy była Agenda 2010, przedstawiona w 2003 r. przez kanclerza Gerharda Schrödera (SPD) – próba całościowej reformy systemu zabezpieczeń społecznych oraz rynku pracy. Kolejne, pomniejsze reformy miały za zadanie przede wszystkim skorygować wyznaczony w 2003 r. kurs. (KF)