2009-09-09 | Anna Maria Dyner i Kamil Kłysiński

2 września zakończyła pracę kolejna misja Międzynarodowego Funduszu Walutowego oceniająca realizację przez władze białoruskie programu stand by, przyznanego Białorusi na początku br. Pomimo wielu zastrzeżeń ekspertów Funduszu generalnie pozytywna ocena działań białoruskich władz będzie podstawą do wypłacenia w najbliższym czasie kolejnej transzy kredytu. Co więcej, nie można wykluczyć, że w przyszłym roku Fundusz przedłuży czas trwania programu. MFW stał się zatem głównym źródłem wsparcia kredytowego dla Białorusi i tym samym gwarantem stabilności jej systemu finansowego. Mimo iż władze Białorusi podjęły już pewne - zalecane przez Fundusz - doraźne działania oraz zobowiązały się do dużo dalej idących zmian do końca br., to ze względu na niechęć reżimu do dokonania głębokich reform trudno oczekiwać pełnej realizacji składanych obietnic. Niezależnie od stawianych warunków MFW prezentuje stosunkowo łagodne stanowisko wobec Mińska, co może być uwarunkowane interesami geopolitycznymi niektórych państw członkowskich tej organizacji.

Program stand by

Pogarszająca się pod koniec 2008 roku sytuacja gospodarcza Białorusi zmusiła jej władze do poszukiwania źródeł zewnętrznego finansowania. Białoruskie kierownictwo zwróciło się do MFW z prośbą o udzielenie pożyczki stabilizacyjnej. 12 stycznia Komitet Wykonawczy MFW zatwierdził program stand by dla Białorusi w wysokości 2,46 mld USD, rozpisany na 15 miesięcy (w czerwcu zwiększony do 3,5 mld USD). Dotąd strona białoruska otrzymała dwie transze, w sumie 1,47 mld. Pomimo licznych zastrzeżeń w opublikowanym 19 sierpnia pierwszym raporcie o stanie realizacji programu, MFW pozytywnie ocenił antykryzysową politykę Mińska. Podobne stanowisko zajęła misja Funduszu, przebywająca na Białorusi do 2 września. W związku z tym w najbliższym czasie stronie białoruskiej zostanie przekazana kolejna (trzecia) transza kredytu, w wysokości 683 mln USD.
Równolegle ze względu na liczne rozbieżności na linii Mińsk-Moskwa wsparcie rosyjskie uległo w ostatnim czasie znaczącej redukcji: od końca ub.r. Białoruś z przyznanych w ramach pożyczki stabilizacyjnej 2 mld USD otrzymała 1,5 mld USD, natomiast wnioski o kolejne kredyty nie zostały jeszcze rozpatrzone. W tym kontekście MFW stał się głównym kredytodawcą dla Mińska.

Wpływ MFW na politykę gospodarczą Mińska

Wsparcie kredytowe MFW ma kluczowe znaczenie dla białoruskiej gospodarki. Dzięki kredytowi stand by białoruskie władze mogą bowiem utrzymać płynność finansową i kurs rubla w przedziale +/- 5%. Otrzymywane środki są ważnym instrumentem stabilizowania finansów Białorusi. MFW skutecznie wymógł na białoruskich władzach podjęcie szeregu działań w polityce gospodarczej. W styczniu bank centralny przeprowadził dewaluację rubla (o 20,5%). Przegłosowana została poprawka zakładająca zbilansowanie budżetu na rok 2009, zamrożono płace w sektorze budżetowym i zmniejszono dotowanie przez państwo opłat usług komunalnych. Powyższe działania nie miały jednak istotnego wpływu na białoruski system gospodarczy, a były jedynie doraźnymi środkami zaradczymi, z których część musiałaby zostać zastosowana niezależnie od presji MFW. W ramach monitoringu realizacji programu stand by w sierpniu i wrześniu przebywały na Białorusi dwie misje Funduszu. Zarekomendowały one władzom białoruskim zmniejszenie ingerencji państwa w gospodarkę. Zalecono również zwiększenie niezależności banku centralnego oraz zaostrzenie polityki kredytowej. Ponadto przebywający w Mińsku 24-26 sierpnia dyrektor europejskiego departamentu MFW Marek Belka za główne zagrożenie dla stabilności finansów uznał niebezpiecznie niski poziom rezerw walutowych, które mimo znacznego wsparcia kredytowego z zewnątrz wzrosły od początku roku zaledwie o 100 mln USD (z 3,061 do 3,161 mld USD - według stanu 1 sierpnia).
W reakcji na zgłaszane zalecenia 19 lipca Białoruś wystosowała do MFW list, w którym zobowiązała się do przeprowadzenia dalszych działań do końca br. Zmianie ma ulec m.in. system podatkowy - przez zmniejszenie podatku od zysku z 24% do 20% oraz zwiększenie podatku VAT z 18% do 22%. Białoruś zdecydowała się także na zmianę zasad tworzenia rezerw obowiązkowych w sektorze bankowym. Zapowiedziano przyspieszenie reform na rzecz poprawy bilansu płatniczego w średniookresowej perspektywie poprzez zmniejszenie administracyjnej kontroli cen i zarobków. Władze mają odstąpić od narzucania płac minimalnych podmiotom niepaństwowym. Strona białoruska zapewniła także, że do 30 października powoła Agencję Prywatyzacyjną, a do 30 listopada sporządzi listę pięciu znaczących przedsiębiorstw państwowych, które zostaną wystawione na sprzedaż w drodze otwartych konkursów. Białoruskie władze szukają także inwestora dla zakupu kontrolnego pakietu akcji dwóch państwowych banków: Biełpromstrojbanku oraz Biełinwestbanku oraz pakietów mniejszościowych (25%) Biełarusbanku i Biełagroprombanku. Mimo iż zadeklarowane kroki mogłyby mieć duże znaczenie dla kształtu białoruskiego modelu gospodarczego, to wydaje się, że władze Białorusi będą uchylać się od ich pełnej realizacji i podejmą jedynie połowiczne działania, mające pozwolić na uzyskanie kolejnych transz. Interesom Mińska sprzyja stosunkowo łagodne stanowisko MFW, który na razie nie wykorzystuje wszystkich możliwości oddziaływania na reżim. Nie można wykluczyć, że jest to spowodowane geopolitycznymi intencjami Funduszu, wynikającymi z zainteresowania wpływowych we władzach MFW państw zachodnich wzmocnieniem pozycji Mińska wobec ekonomicznej presji Kremla. Dlatego też nie pojawiają się zalecenia szczególnie drastycznych działań - np. kolejnej dewaluacji białoruskiego rubla - mogących doprowadzić do destabilizacji sytuacji społecznej na rok przed wyborami prezydenckimi.

Permalink