2009-10-28 | Marta Zawilska-Florczuk

26 października, po czterotygodniowych negocjacjach, została podpisana umowa koalicyjna rządu CDU/CSU/FDP. Mimo pilnej potrzeby uzdrowienia finansów państwa, w tym zwłaszcza kosztownego systemu opieki społecznej, w umowie koalicyjnej nie przewidziano ani strukturalnych reform niemieckiej gospodarki rynkowej, ani znaczących zmian systemu socjalnego. Nieprecyzyjne zapisy dokumentu w punktach dotyczących sanacji budżetu, reformy systemu podatkowego, prawa pracy czy systemu opieki zdrowotnej pozostawiają nowemu rządowi dużą swobodę interpretacyjną. Konstrukcja umowy koalicyjnej pozwala sądzić, że partie rządzące odstąpią prawdopodobnie od przeprowadzania znaczących reform i skoncentrują się na wspieraniu edukacji i integracji imigrantów widząc w tym metodę częściowego rozwiązania problemów społecznych i gospodarczych RFN.

Państwo niemieckie od kilku lat znajduje się w trakcie reformy, a największe wyzwania dotyczą ożywienia wzrostu gospodarczego i walki z bezrobociem, usprawnienia pracy instytucji federalnych (reformy systemu federalnego), poprawy sytuacji demograficznej oraz nastrojów społecznych. Niemcy były w ostatniej dekadzie najwolniej rozwijającym się krajem Europy. RFN odczuwało jednocześnie skutki kilku znaczących przemian: globalizacji, integracji UE, zjednoczenia kraju, wprowadzenia euro. Częściowe reformy przeprowadzone przez rząd Gerharda Schrödera (znane jako Agenda 2010) w połączeniu z koniunkturą na świecie, a co za tym idzie wzrostem niemieckiego eksportu, umożliwiły krótkotrwałe zdynamizowanie gospodarki niemieckiej. Ten pozytywny trend został gwałtownie zahamowany i odwrócony przez światowy kryzys finansowy. Obecnie stopa bezrobocia w Niemczech wynosi 8%, a prognozowany na rok 2009 dług publiczny RFN - 65% PKB.

Umowa koalicyjna nie odpowiada na potrzebę reformy państwa

Główna część umowy koalicyjnej poświęcona została kwestiom polityki fiskalnej, strategii antykryzysowej, zmiany systemu opieki zdrowotnej, energetyki i edukacji (zob. Aneks 1). Precedensem jest opisanie w dokumencie mechanizmów przyspieszających integrację cudzoziemców i ułatwiających im dostęp do rynku pracy.
Zabrakło natomiast pomysłów na kontynuację reformy niemieckiego państwa socjalnego zapoczątkowaną pakietem ustaw Agenda 2010 z roku 2003. W umowie koalicyjnej nie znajdziemy zapowiedzi radykalnej zmiany systemu podatkowego (w tym likwidacji ulg, obniżenia progów podatkowych) i zniesienia rozbudowanych osłon socjalnych dla pracowników, czy uelastycznienia rynku pracy, w tym zmniejszenia wysokich kosztów pracy. Nie ma tam też innowacyjnych pomysłów na walkę z kryzysem.
W umowie określono podział resortów między koalicjantami. Obok kanclerz Merkel i wicekanclerza, ministra spraw zagranicznych Guido Westerwelle na uwagę w niemieckim rządzie zasługują: minister finansów Wolfgang Schäuble, który z racji swojej funkcji odegra znaczącą rolę w niemieckiej polityce wewnętrznej i zagranicznej i minister obrony Karl-Theodor zu Guttenberg (zob. Aneks 2). Przyznanie FDP resortów gospodarki, polityki zagranicznej, sprawiedliwości, zdrowia i współpracy rozwojowej świadczy o tym, że liberałowie będą mieli silną pozycję w przyszłym rządzie. Może się to przyczynić do konfliktów z chadekami, szczególnie tymi z CSU, na tle polityki antykryzysowej.

Wielkie reformy mało prawdopodobne

Tak więc, mimo dogodnych założeń wyjściowych nowego rządu (przewaga chadeków i liberałów w Bundestagu i Bundesracie, podobna ocena stanu gospodarki niemieckiej i priorytetów w zakresie niezbędnych reform wewnętrznych i gospodarczych) nie należy spodziewać się wielkich reform. Brak istotnych działań koalicjantów będzie wynikał m.in. z: ogromnego deficytu budżetowego (-4,2% PKB w 2009 roku), niepozwalających na ograniczenie przychodów pochodzących z podatków oraz obawy chadeków i liberałów przed utratą poparcia społecznego na skutek bolesnych reform (co stało się udziałem SPD po przeprowadzeniu reform Agenda 2010). Obawy te są o tyle uzasadnione, że ze względu na federalny system niemieckiego państwa polityka kolejnych rządów podporządkowana jest permanentnej kampanii wyborczej. W latach 2010-2011 odbędą się wybory do parlamentów siedmiu krajów związkowych.

Cel koalicji: stopniowa zmiana przez edukację i integrację

Wydaje się, że nowy rząd obierze metodę półśrodków - zmian w polityce edukacyjnej i integracyjnej, które mogą pociągnąć za sobą zmiany w innych newralgicznych obszarach polityki socjalnej RFN i jej gospodarce. Priorytetowe potraktowanie polityki integracyjnej i edukacyjnej w umowie koalicyjnej, zwiększenie środków z budżetu państwa na edukację i badania naukowe (o 12 mld euro do roku 2013) oraz deklaracja wprowadzenia instrumentów aktywizujących na rynku pracy osoby o słabszym wykształceniu i niedostatecznej znajomości języka niemieckiego, wskazują na to, że nowy rząd będzie chciał osiągnąć w ten sposób dwa cele. Po pierwsze koalicjanci będą chcieli odciążyć finanse państwa (m.in. przez zmniejszenie bezrobocia i obciążeń wynikających z zasiłków), co w przyszłości ułatwi im sanację budżetu RFN. Większy nacisk kładziony na edukację ma ponadto przyczynić się do rozwoju dziedzin uznawanych za przyszłościowe, takich jak ochrona środowiska, energetyka i komunikacja.
Po drugie, realizując politykę wspierającą edukację i integrację cudzoziemców, rząd odpowie na oczekiwania dużej części społeczeństwa (co piąty Niemiec ma pochodzenie imigracyjne), stanowiącej pokaźny elektorat niezagospodarowany dotychczas trwale przez żadną z partii.

Aneks 1

Najważniejsze zapisy umowy koalicyjnej CDU/CSU/FDP

Umowa koalicyjna ma w niemieckiej kulturze politycznej istotne znaczenie, a jej ustalenia są wiążące dla każdego rządu i jego składowych i stanowią podstawę późniejszego rozliczania dokonań. W liczącym 128 stron dokumencie programowym "Wzrost gospodarczy, edukacja, solidarność społeczna" nowi koalicjanci zadeklarowali wsparcie klasy średniej poprzez m.in. ułatwienia dla przedsiębiorców, stworzenie ram stabilnego wzrostu gospodarczego i wzmocnienie solidarności społecznej przez integrację imigrantów i edukację.

Finanse, system podatkowy:
- zwiększenie kwoty wolnej od podatku na każde dziecko do 7008 EUR i kwoty zasiłku na dzieci o 20 EUR
- zmiana wysokości progów podatkowych do 2011 roku
- weryfikacja zasadności pomocy państwowej udzielonej prywatnym przedsiębiorstwom w ramach polityki antykryzysowej i stopniowe wycofywanie się państwa z tej pomocy
- uproszczenie procedur związanych z zakładaniem firm, rozszerzenie oferty mikrokredytów

Energetyka:
- przedłużenie okresu użytkowania elektrowni jądrowych (szczegóły tej koncepcji zostaną dopracowane wiosną 2010 roku)
- zwiększenie wsparcia dla dużych projektów infrastrukturalnych poza granicami RFN (Nord Stream, Nabucco, terminale LNG itd.) oraz koncernów niemieckich
- przyjęcie w krótkim czasie ustawy określającej zasady wychwytywania, przesyłania i magazynowania CO2, co ma ułatwić budowę nowoczesnych elektrowni węglowych

Polityka zagraniczna:
- wzmocnienie współpracy transatlantyckiej
- zacieśnienie współpracy z Rosją w ramach struktur międzynarodowych i wspieranie modernizacji Rosji
- wprowadzenie zasady unieważniania projektów aktów prawnych UE nie uchwalonych podczas kadencji KE
- uzależnienie udziału Bundeswehry w misjach zagranicznych od mandatu ONZ, UE lub NATO
- pogłębianie współpracy z Polską

Edukacja i integracja imigrantów:
- zwiększenie wydatków z budżetu na edukację o 12 mld EUR do 2013 roku
- wspieranie nauki języka niemieckiego już na poziomie przedszkolnym i wprowadzenie testu dla czterolatków sprawdzającego ich rozwój językowy
- zwiększenie nacisku na badania naukowe w dziedzinach takich jak ochrona środowiska, energetyka, opieka zdrowotna, mobilność, komunikacja i bezpieczeństwo
- zwiększenie liczby godzin kursów językowych dla imigrantów
- uproszczenie nostryfikacji świadectw zdobytych za granicą i ułatwienie zdobywania brakujących kwalifikacji.

Aneks 2

Skład rządu RFN

kanclerz: dr Angela Merkel (CDU) - lat 55; doktor fizyki; kanclerz w rządzie wielkiej koalicji w latach 2005-2009; przewodnicząca CDU od 2000 roku

wicekanclerz, minister spraw zagranicznych: dr Guido Westerwelle (FDP) - lat 47; doktor prawa od 1980 r. członek partii FDP; współtwórca młodzieżowej organizacji politycznej związanej z FDP "Młodzi Liberałowie"; od 2001 r. przewodniczący partii FDP; od 2006 r. również przewodniczący frakcji parlamentarnej FDP w Bundestagu; zadeklarowany homoseksualista, od 2004 r. przyznający się publicznie do wieloletniego związku z partnerem Michaelem Mronzem, niemieckim biznesmenem

minister spraw wewnętrznych: Thomas de Maizi?re (CDU) - lat 55; bliski współpracownik kanclerz Merkel; w latach 1999-2001 szef kancelarii premiera Saksonii, w latach 2001-2002 minister finansów Saksonii, w latach 2002-2004 minister sprawiedliwości Saksonii, w latach 2004-2005 minister spraw zagranicznych Saksonii, od roku 2005 szef Urzędu Kanclerskiego i minister ds. nadzwyczajnych

minister sprawiedliwości: Sabine Leutheusser-Schnarrenberger (FDP) - lat 58, w latach 1992-1996 minister sprawiedliwości RFN, od roku 2000 przewodnicząca FDP w Bawarii

minister finansów: Wolfgang Schäuble (CDU) - lat 67; minister spraw wewnętrznych w rządzie wielkiej koalicji w latach 2005-2009; były przewodniczący CDU i jej frakcji parlamentarnej, był jedną z kluczowych postaci afery o nielegalne finansowanie CDU w latach 90, która w roku 2000 przyznał się do przyjęcia w latach 1994 i 1995 nielegalnych darowizn w wysokości ponad stu tysięcy marek od lobbysty Karlaheinza Schreibera

minister gospodarki: Rainer Brüderle (FDP) - lat 64; ekonomista, ekspert FDP ds. Gospodarki, w latach 1987-1998 minister gospodarki Nadrenii-Palatynatu, od 1995 r. pełni funkcję wiceprzewodniczącego FDP, a od 1998 r. wiceprzewodniczącego frakcji parlamentarnej partii

minister pracy: dr Franz Josef Jung (CDU) - lat 60, dr prawa; minister obrony w rządzie wielkiej koalicji w latach 2005-2009; w latach 1999-2000 szef kancelarii premiera Hesji i minister ds. federacji i Europy

minister rolnictwa, ochrony praw konsumenta: Ilse Aigner (CSU) - lat 44, od roku 2008 minister rolnictwa, ochrony praw konsumenta w rządzie wielkiej koalicji w latach 2005-2009, w latach 1993-1999 wiceprzewodnicząca młodzieżówki CDU/CSU Junge Union w Bawarii, od 2007 r. sekretarz CSU

minister obrony: dr Karl-Theodor zu Guttenberg (CSU) - lat 37; dr prawa i politolog; od lutego 2009 r. minister gospodarki w rządzie wielkiej koalicji, w latach 2007-2008 sekretarz generalny CSU, w latach 2005-2008 ekspert frakcji parlamentarnej CDU/CSU ds. rozbrojenia, nierozprzestrzeniania i kontroli broni; obecnie najpopularniejszy polityk niemiecki

minister ds. rodziny: dr Ursula von der Leyen (CDU) - lat 51; dr medycyny, minister ds. rodziny w rządzie wielkiej koalicji w latach 2005-2009; w latach 2003-2005 minister spraw społecznych, kobiet i rodziny Dolnej Saksonii, autorka chadeckiej koncepcji polityki prorodzinnej, matka siedmiorga dzieci

minister zdrowia: dr Philipp Rösler (FDP) - lat 36; dr medycyny; pochodzenia wietnamskiego, adoptowany przez niemieckie małżeństwo w wieku dziewięciu miesięcy; od roku 2005 przewodniczący FDP w Dolnej Saksonii, od lutego 2009 wicepremier i minister gospodarki i transportu i Dolnej Saksonii

minister transportu i budownictwa: Peter Ramsauer (CSU) - lat 55; ekonomista; od 2005 r. przewodniczący grupy CSU we frakcji parlamentarnej CDU/CSU i wiceprzewodniczący frakcji; od 2008 r. wiceprzewodniczący CSU

minister ochrony środowiska: dr Norbert Röttgen (CDU) - lat 44, doktor prawa, jeden z najbliższych współpracowników Angeli Merkel, przewodniczący Parlamentarisches Kontrollgremium (odpowiednika polskiej komisji sejmowej ds. służb specjalnych), od roku 2005 parlamentarny koordynator frakcji CDU/CSU w Bundestagu

minister edukacji i badań naukowych: Annette Schavan (CDU) - lat 54, pedagog i teolog; minister edukacji i badań naukowych w rządzie wielkiej koalicji w latach 2005-2009; w latach 1995-2005 minister edukacji, ds. młodzieży i sportu Badenii-Wirtembergii

minister współpracy gospodarczej i rozwoju: Dirk Niebel (FDP) - lat 46; od roku 1998 ekspert frakcji parlamentarnej FDP ds. rynku pracy; od roku 2005 sekretarz generalny FDP

szef Urzędu Kanclerskiego: Ronald Pofalla (CDU) - lat 50, prawnik i pedagog, bliski współpracownik Angeli Merkel, w latach 2004-2005 wiceprzewodniczący frakcji CDU/CSU w Bundestagu, od roku 2005 sekretarz generalny CDU.
 

Permalink